Τελικά... μας ψεκάζουν; Γιατί Google και AI προσπαθούν να εξαφανίσουν τις γραμμές των αεροσκαφών από τους ουρανούς

Τι είναι αυτές οι λευκές γραμμές που αφήνουν τα αεροσκάφη και για ποιο λόγο οι επιστήμονες θέλουν να τις εξαφανίσουν;

Όλοι έχουμε κοιτάξει ψηλά στον ουρανό κάποια στιγμή και έχουμε δει τις λευκές γραμμές που αφήνουν πίσω τους τα αεροσκάφη καθώς πετούν. Οι γραμμές αυτές αποτελούν συχνά πεδίο αντιπαράθεσης από συνωμοσιολογικούς κύκλους καθώς προτάσσονται ως «απόδειξη» ότι μας… ψεκάζουν, ενώ την αβάσιμη αυτή θεωρία την έχουν συμπεριλάβει πολλές φορές ακόμα και πολιτικά πρόσωπα στο προεκλογικό τους πρόγραμμα.

Στην πραγματικότητα, οι γραμμές αυτές – οι οποίες είναι επίσημα γνωστές ως γραμμές συμπύκνωσης (contrails)- δημιουργούνται όταν τα θερμά καυσαέρια που βγαίνουν από τους κινητήρες των αεροσκαφών συναντούν τον παγωμένο αέρα που βρίσκεται σε μεγάλο υψόμετρο και μετατρέπονται σε κρυστάλλους πάγου.

Η αλήθεια είναι ότι τα contrails ανησυχούν πράγματι τους επιστήμονες αλλά όχι επειδή μας… ψεκάζουν, αλλά επειδή αυτά τα παγωμένα σύννεφα φαίνεται ότι συμβάλλουν σε ένα μεγάλο βαθμό στην κλιματική αλλαγή.

Γι’ αυτό οι επιστήμονες προσπαθούν τώρα να βρουν πώς να τα σταματήσουν και σε αυτό έχουν σύμμαχο την Google και την τεχνητή νοημοσύνη. Συγκεκριμένα, στο Ηνωμένο Βασίλειο αναμένεται να ξεκινήσει μια δοκιμή κόστους 5 εκατομμυρίων λιρών ώστε να διαπιστωθεί εάν η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει στην αποτροπή των contrails, προβλέποντας πού είναι πιθανό να σχηματιστούν και οδηγώντας τα αεροπλάνα μακριά από αυτές τις περιοχές.

Στην δοκιμή με το χαρακτηριστικό όνομα «Operation Blue Skies» (Επιχείρηση Γαλάζιοι Ουρανοί) συμμετέχει η Google, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, η Μετεωρολογική Υπηρεσία, ο πάροχος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας National Air Traffic Services (NATS) και ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και του Imperial College London.

Η δοκιμή θα επικεντρωθεί στον εναέριο χώρο «Shanwick Oceanic» στο ανατολικό μισό του Βόρειου Ατλαντικού διαδρόμου, από όπου περνούν σχεδόν όλα τα αεροπλάνα που πετούν μεταξύ Ευρώπης και βόρειας Αμερικής και ευθύνεται για περίπου το 5% της παγκόσμιας υπερθέρμανσης λόγω των γραμμών συμπύκνωσης.

Ο λόγος που οι επιστήμονες θέλουν να εξαφανίσουν ή τουλάχιστον να μειώσουν τις γραμμές συμπύκνωσης είναι γιατί επιβαρύνουν κατά πολύ την κλιματική αλλαγή.

«Πιστεύουμε ότι οι γραμμές συμπύκνωσης ευθύνονται για περίπου το ένα τρίτο της κλιματικής αλλαγής που οφείλεται στην αεροπορία», είπε ο Δρ. Πολ Χότζσον, τεχνικός επικεφαλής της Google για τη δοκιμή.

Ο λόγος είναι ότι αν και πολλά από αυτά εξαφανίζονται γρήγορα, σε ιδιαίτερα κρύες και υγρές συνθήκες μπορούν να επιμείνουν και να εξαπλωθούν σχηματίζοντας σύννεφα που παγιδεύουν θερμότητα. Έτσι, εμποδίζουν τη θερμότητα να εξέλθει από τη Γη και την εγκλωβίζουν δημιουργώντας ένα πιο έντονο φαινόμενο θερμοκηπίου.

Αποφεύγοντας τα contrails

Σκοπός της δοκιμής είναι οι επιστήμονες να μπορούν να προβλέψουν τις περιοχές της ατμόσφαιρας όπου είναι πιθανό να σχηματιστούν πιο επίμονα οι γραμμές συμπύκνωσης, και να οδηγήσουν τα αεροσκάφη μακριά από αυτές.

Σε αυτό κρίσιμο ρόλο θα έχει Google μέσω της τεχνητής νοημοσύνης. Η ΤΝ θα χρησιμοποιήσει δορυφορικές εικόνες και δεδομένα πτήσης για να εντοπίσει πού προηγουμένως έχουν δημιουργηθεί έντονες γραμμές συμπύκνωσης από τα αεροπλάνα. Αυτό στη συνέχεια θα συνδυάζεται με τα καιρικά δεδομένα για να προβλεφθούν πού υπάρχουν οι συνθήκες όπου μπορεί να δημιουργηθούν νέες γραμμές συμπύκνωσης.

Οι πληροφορίες θα διαβιβάζονται στο NATS, όπου οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας μπορούν να κατευθύνουν τους πιλότους να αποφύγουν αυτές τις περιοχές. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι το αεροπλάνο θα πρέπει να αλλάξει πορεία, αλλά κυρίως θα αλλάζει το υψόμετρο στο οποίο πετάει κατά περίπου 2.000 πόδια.

Αυτό είναι κάτι που συμβαίνει ήδη συστηματικά για την αποφυγή αναταράξεων και κακοκαιρίας, επομένως οι επιβάτες είναι απίθανο να το προσέξουν.

Οι δοκιμές θα πραγματοποιηθούν συγκεκριμένα βράδια τους χειμώνες 2026-27 και 2027-28, όταν η εναέρια κυκλοφορία είναι χαμηλότερη.

Περίπου 10.000 πτήσεις αναμένεται να περάσουν από τον συγκεκριμένο εναέριο χώρο κατά τη διάρκεια των δοκιμαστικών περιόδων, αν και ελάχιστες θα χρειαστεί να αλλάξουν υψόμετρο για να αποφύγουν τη δημιουργία έντονων γραμμών συμπύκνωσης.

Το Υπουργείο Μεταφορών παρέχει 2,65 εκατομμύρια λίρες για το πρόγραμμα, ενώ η Google συνεισφέρει 1,4 εκατομμύρια λίρες μέσω έρευνας, μηχανικής και υπολογιστικής υποδομής Τεχνητής Νοημοσύνης.

Τελικά θα είναι καλό για το κλίμα;

Ο Υπουργός Αεροπορίας, Κιρ Μάδερ, δήλωσε ότι το έργο θα δοκιμάσει «μικρές τροποποιήσεις στις διαδρομές πτήσης πάνω από τον Ατλαντικό», οι οποίες θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην καθαρότερη πτήση.

«Πρόκειται για παγκόσμια πρωτοπορία και η βρετανική εφευρετικότητα πρωτοστατεί», είπε.

Η δοκιμή όμως έχει και τις αρνητικές της πλευρές και κάποιοι φοβούνται ότι ίσως ακυρώσουν τη θετική συνδρομή της στην κλιματική αλλαγή.

Όταν ένα αεροσκάφος αλλάζει υψόμετρο, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι καίει περισσότερα καύσιμα. Έτσι, εγείρεται ένα προφανές ερώτημα: θα μπορούσε η αποφυγή των γραμμών συμπύκνωσης να δημιουργήσει απλώς πρόσθετες εκπομπές άνθρακα από την επιπλέον χρήση καυσίμων;

Ο Χόντσον δήλωσε ότι προηγούμενες δοκιμές υπέδειξαν ότι η πρόσθετη χρήση καυσίμων είχε πολύ μικρότερο αντίκτυπο στο περιβάλλον από τις γραμμές συμπύκνωσης που μπορεί  να δημιουργηθούν.

«Η επιπλέον εκπομπή άνθρακα είναι λιγότερο από 1%, σε σύγκριση με αυτό που προκαλούν οι γραμμές συμπύκνωσης», είπε.

Η μοντελοποίηση για την «Επιχείρηση Γαλάζιοι Ουρανοί» υποδηλώνει ότι μια αλλαγή στο υψόμετρο ενός αεροσκάφους πάνω από τον βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό θα σήμαινε περίπου 100 κιλά επιπλέον καυσίμου ανά επηρεαζόμενο αεροσκάφος.

Προηγούμενες δοκιμές σε επίπεδο αεροπορικών εταιρειών έχουν επιτύχει μειώσεις περίπου 60-70% στον σχηματισμό ή την αύξηση της θερμοκρασίας των γραμμών συμπύκνωσης, σύμφωνα με τον Χόντσον.

Τα αποτελέσματα της επιχείρησης «Γαλάζιοι Ουρανοί» αναμένεται να δημοσιευτούν επίσημα και να υποβληθούν σε επιστημονικό έλεγχο.