Σκάφευσις: Ο αδιανόητος τρόπος εκτέλεσης που χρησιμοποιούσαν οι Πέρσες


Στόχος ήταν το θύμα να υποφέρει για πολλές μέρες πριν τελικά ξεψυχήσει. Η ιστορία της τιμωρίας του Μιθριδάτη

Μετά τον θάνατο του Δαρείου Β’, το 404 π.Χ., στον θρόνο της Περσικής Αυτοκρατορίας ανέβηκε ο γιός του Αρταξέρξης Β' γεγονός που εξόργισε τον αδελφό του Κύρο τον Νεότερο.

Για χρόνια σχεδίαζε την κατάληψη της εξουσίας και χαρακτηριστικό είναι ότι κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου βοήθησε τους Σπαρτιάτες ζητώντας να του στείλουν μια δύναμη 10.400 μισθοφόρων για να εκθρονίσει τον Αρταξέρξη.

Το 401 π.Χ. οι στρατοί του Πέρση βασιλιά και του αδελφού του παρατάχθηκε στην περιοχή Κουνάξα, κοντά στη σημερινή Βαγδάτη.

Ο Αρταξέρσης διέθετε 400.000 πεζικάριους και 150 με 200 δρεπανηφόρα άρματα, καθώς και 6.000 ιππείς ως σωματοφυλακή. Από την άλλη ο Κύρος είχε τους 10.400 βαριά οπλισμένους Έλληνες οπλίτες, 2.500 μισθοφόρους περιζικάριους, 1.000 Παφλαγόνες ιππείς, 100.000 Ασιατικά στρατεύματα και 600 επίλεκτους ιππείς ως σωματοφυλακή.

Η μάχη και ο θάνατος του Κύρου

Η ελληνική φάλαγγα, υπό τις οδηγίες του στρατηγού Κλέαρχου επιτέθηκε και αποσπάστηκε από το υπόλοιπα στράτευμα. Ενώ οι Έλληνες προελάμβαναν μέρος του στρατού του Αρταξέρξη επιτέθηκε απευθείας στο σημείο που βρισκόταν ο Κύρος. Τα δύο αδέλφια βρέθηκαν σε απόσταση βολής. Ο Αρταξέρξης έριξε το ακόντιο του πέτυχε τον φίλο του Κύρου, Σαλτιφέρνη. Ο Κύρος κατάφερε να πληγώσει τον αδελφό του αλλά ένας βασιλικός σωματοφύλακας, ο Μιθριδάτης τον σκότωσε πετυχαίνοντας τον με το ακόντιο στον κρόταφο.  

Ο Αρταξέρξης, θέλοντας να κρατήσει για τον εαυτό του τη δόξα ότι σκότωσε τον επαναστάτη αδελφό του, αντάμειψε πλουσιοπάροχα τον Μιθριδάτη με χρυσά κοσμήματα και δώρα. Έδωσε εντολή όμως να μην αποκαλύψει ποτέ την αλήθεια για τον θάνατο του Κύρου.

Το τραγικό λάθος του Μιθριδάτη

Σε ένα βασιλικό δείπνο όμως ο Μιθριδάτης μέθυσε και καυχήθηκε ότι εκείνος ήταν που σκότωσε τον πρίγκιπα. Στο δείπνο παρούσα ήταν η Παρυσάτιδα, μητέρα του Κύρου και του Αρταξέρξη, και απαίτησε την παραδειγματική τιμωρία του δολοφόνου του γιού της.

Μέσω αυτής της ιστορίας μαθαίνουμε για το αδιανόητο μαρτύριο του «σκάφευσις» (ή σκαφισμού). Έναν τρόπο εκτέλεσης απίστευτης αγριότητας, τον οποίου χρησιμοποιούσαν σε ειδικές περιπτώσεις για να βασανίζουν όσο γίνεται περισσότερο το θύμα.

Η αφήγηση του Πλούταρχου

Στο βιβλίο του «Βίοι Παράλληλοι» γράφει για το μαρτύριο μιλώντας για τον Μιθριδάτη:

«Με άσχημο τρόπο χάθηκε και ο Μιθριδάτης, λίγο καιρό αργότερα, εξαιτίας της ίδιας ανοησίας. Γιατί, όταν προσκλήθηκε σε δείπνο, όπου παρευρίσκονταν και ευνούχοι του βασιλιά και της μητέρας του, ήρθε στολισμένος με τη φορεσιά και τα χρυσά κοσμήματα που είχε πάρει από τον βασιλιά.

Όταν έφτασαν στο σημείο να πίνουν, του λέει εκείνος από τους ευνούχους της Παρυσάτιδας που είχε τη μεγαλύτερη επιρροή: «Τι ωραία φορεσιά, Μιθριδάτη, σου έδωσε ο βασιλιάς! Ωραία είναι και τα περιδέραια και τα βραχιόλια, και πολύτιμο είναι και το ξίφος. Πραγματικά σε έκανε ευτυχισμένο και αξιοθαύμαστο στα μάτια όλων».

Ο Μιθριδάτης, που ήταν ήδη μεθυσμένος, είπε: «Και τι είναι αυτά, Σπαραμίζη; Εγώ εκείνη την ημέρα αποδείχθηκα άξιος για μεγαλύτερα και ωραιότερα δώρα από τον βασιλιά».

Και ο Σπαραμίζης, χαμογελώντας ελαφρά, είπε: «Καθόλου δεν σε φθονώ, Μιθριδάτη. Αφού όμως οι Έλληνες λένε ότι στο κρασί βρίσκεται και η αλήθεια, τι σπουδαίο ή μεγάλο πράγμα είναι, φίλε μου, να βρει κανείς το κάλυμμα ενός αλόγου που είχε γλιστρήσει κάτω και να το φέρει πίσω;»

Αυτά τα έλεγε όχι επειδή αγνοούσε την αλήθεια, αλλά επειδή ήθελε να τον κάνει να αποκαλυφθεί μπροστά στους παρευρισκομένους· γι’ αυτό ερέθιζε την επιπολαιότητα του ανθρώπου, ο οποίος εξαιτίας του κρασιού είχε γίνει φλύαρος και δεν μπορούσε να συγκρατήσει τον εαυτό του.

Εκείνος λοιπόν, χωρίς να συγκρατηθεί, είπε: «Εσείς να λέτε ό,τι θέλετε για καλύμματα και άλλες ανοησίες. Εγώ όμως σας λέω ξεκάθαρα ότι ο Κύρος σκοτώθηκε από αυτό εδώ το χέρι. Γιατί εγώ δεν έριξα το ακόντιό μου όπως ο Αρταγέρσης, άσκοπα και μάταια, αλλά αστόχησα για λίγο από το μάτι του, τον πέτυχα όμως στον κρόταφο, τον διαπέρασα και έριξα κάτω τον άνδρα· και από εκείνο το τραύμα πέθανε».

Οι άλλοι λοιπόν, βλέποντας ήδη ποιο θα ήταν το τέλος του Μιθριδάτη και τη συμφορά που τον περίμενε, έσκυψαν το κεφάλι προς τη γη. Εκείνος όμως που τους παρέθετε το δείπνο είπε:

«Φίλε μου Μιθριδάτη, προς το παρόν ας πίνουμε και ας τρώμε, προσκυνώντας το πνεύμα που προστατεύει τον βασιλιά, και ας αφήσουμε λόγια που είναι μεγαλύτερα από όσα μας αρμόζουν».

Ύστερα από αυτό ο ευνούχος διηγήθηκε τα λόγια αυτά στην Παρυσάτιδα και εκείνη στον βασιλιά. Ο βασιλιάς αγανάκτησε, σαν να είχε αποκαλυφθεί το ψέμα του και σαν να έχανε το ωραιότερο και πιο ευχάριστο μέρος της νίκης του.

Γιατί ήθελε να έχουν πειστεί όλοι, και οι βάρβαροι και οι Έλληνες, ότι κατά τις εφόδους και τις συμπλοκές, αφού έδωσε και δέχτηκε χτύπημα, ο ίδιος τραυματίστηκε, αλλά σκότωσε εκείνον, δηλαδή τον Κύρο. Διέταξε λοιπόν να θανατωθεί ο Μιθριδάτης με το βασανιστήριο των σκαφών.

Το βασανιστήριο των σκαφών γίνεται ως εξής: παίρνουν δύο βάρκες κατασκευασμένες έτσι ώστε να εφαρμόζουν η μία πάνω στην άλλη και ξαπλώνουν ανάσκελα στη μία εκείνον που πρόκειται να τιμωρηθεί.

Έπειτα τοποθετούν από πάνω την άλλη βάρκα και τις προσαρμόζουν μεταξύ τους με τέτοιο τρόπο, ώστε το κεφάλι, τα χέρια και τα πόδια του να μένουν έξω, ενώ ολόκληρο το υπόλοιπο σώμα του να είναι κρυμμένο μέσα. Του δίνουν τότε να φάει και, αν δεν θέλει, τον εξαναγκάζουν τρυπώντας του τα μάτια. Αφού φάει, του χύνουν στο στόμα ένα μείγμα από μέλι και γάλα για να πιει και το χύνουν επίσης πάνω στο πρόσωπό του.

Έπειτα στρέφουν συνεχώς τα μάτια του προς τον ήλιο, και από το πλήθος των μυγών που κάθονται πάνω του καλύπτεται ολόκληρο το πρόσωπό του.

Και επειδή μέσα στη βάρκα ο άνθρωπος κάνει όσα είναι φυσικά αναγκασμένοι να κάνουν όσοι τρώνε και πίνουν, από τη σήψη και την αποσύνθεση των περιττωμάτων αναπτύσσονται σκουλήκια και προνύμφες, τα οποία κατατρώγουν το σώμα, εισχωρώντας στο εσωτερικό του.

Όταν πλέον είναι φανερό ότι ο άνθρωπος έχει πεθάνει, αφαιρούν το επάνω μέρος της βάρκας και βλέπουν ότι οι σάρκες του έχουν καταφαγωθεί, ενώ γύρω από τα σπλάχνα του υπάρχουν σμήνη από τέτοια πλάσματα, που τρέφονται από αυτά και έχουν προσκολληθεί πάνω τους.

Με αυτόν τον τρόπο, ο Μιθριδάτης, αφού βασανίστηκε από τη φθορά του σώματός του επί δεκαεπτά ημέρες, μέχρι που τελικά πέθανε».