Μια πολύ σημαντική ανακάλυψη φέρνει στο φως νέα δεδομένα
Οι επιστήμονες έφτασαν ίσως πιο κοντά από ποτέ στο να
εντοπίσουν έναν πλανήτη που θα μπορούσε να έχει πραγματικά πολύ καλές
πιθανότητες να φιλοξενεί ζωή, καθώς ανακάλυψαν έναν πλανήτη με ατμόσφαιρα!
Σύμφωνα με τη νέα μελέτη, οι αστρονόμοι ανίχνευσαν ατμόσφαιρα
γύρω από έναν βραχώδη πλανήτη που μοιάζει με τη Γη και βρίσκεται σε τροχιά γύρω
από το άστρο του στη λεγόμενη «κατοικήσιμη ζώνη»
Ο εν λόγω βραχώδης πλανήτης LHS 1140 b απέχει 48 έτη φωτός από τη Γη και,
σύμφωνα με αυτή τη νέα έρευνα, έχει ατμόσφαιρα που περιέχει ήλιο. Πρόκειται για
τον πρώτο βραχώδη πλανήτη στον οποίο οι αστρονόμοι μπόρεσαν να ανιχνεύσουν
άμεσα την ύπαρξη στην κατοικήσιμη ζώνη. Αυτό σημαίνει ότι βρίσκεται στη σωστή
απόσταση από το άστρο του για να υπάρχει ενδεχομένως υγρό νερό στον πλανήτη.
Σύμφωνα με τους αστρονόμους, αυτός ο πλανήτης πληροί τις περισσότερες
προϋποθέσεις για να είναι κατοικήσιμος από σχεδόν οτιδήποτε άλλο πλανήτη έχουν
μελετήσει έως σήμερα.
«Έχουμε ανιχνεύσει απευθείας το ήλιο που υπάρχει στην ίδια
την ατμόσφαιρα, και αυτή είναι η πρώτη άμεση ανίχνευση για οποιονδήποτε βραχώδη
εξωπλανήτη, κάτι που είναι πραγματικά συναρπαστικό. Επιπλέον υπάρχει το
πρόσθετο πλεονέκτημα ότι βρίσκεται στην κατοικήσιμη ζώνη, κάτι που είναι
εξαιρετικά συναρπαστικό για την αστροβιολογία, την κατοικησιμότητα και την
αναζήτηση ζωής», δήλωσε στο Space.com ο επικεφαλής συγγραφέας της
μελέτης, Κόλιν Χερουβίμ, ο οποίος πρόσφατα απέκτησε το διδακτορικό του από το
Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. «Μου φαίνεται κάπως σουρεαλιστικό».
Αυτός ο εξωπλανήτης, δηλαδή πλανήτης έξω από το ηλιακό μας
σύστημα, ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά το 2017 από μια ομάδα με επικεφαλής τον
αστρονόμο Τζέισον Ντίτμαν, ο οποίος είναι τώρα συν-συγγραφέας αυτής της νέας
ανακάλυψης.
«Αυτός ο πλανήτης ανακαλύφθηκε πριν από περίπου 10 χρόνια
και μόλις τώρα καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι όντως έχει ατμόσφαιρα», δήλωσε ο Ντίτμαν
στο Space.com. «Σιγά σιγά μειώνουμε το
χάσμα και ‘τσεκάρουμε’ τα κουτάκια... βρίσκουμε έναν πλανήτη που είναι
βραχώδης, έναν πλανήτη που έχει τη σωστή θερμοκρασία και τώρα... είναι σαν να
βρήκαμε επιτέλους έναν που έχει ατμόσφαιρα».
Και επειδή είναι ένας βραχώδης πλανήτης, «σίγουρα υπάρχει
μια επιφάνεια... είναι φτιαγμένη από βράχους», είπε ο Ντίτμαν.
Στο ερώτημα όμως πώς μοιάζει η επιφάνεια του πλανήτη, είναι
κάτι στο οποιο δεν μπορούμε να απαντήσουμε με σιγουριά. Όμως, οι ερευνητές που
βρήκαν την ατμόσφαιρα αυτού του πλανήτη πιστεύουν ότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα
να έχει νερό.
Ο πλανήτης περιστρέφεται γύρω από ένα κόκκινο νάνο αστέρι,
το οποίο είναι μικρότερο και πιο «κρύο» από τον δικό μας ήλιο. Ωστόσο,
βρίσκεται πιο κοντά σε αυτό σε σχέση με τη δική μας απόσταση από το άστρο μας, αποκτώντας
θεωρητικά την κατάλληλη θερμοκρασία, για να θεωρείται ότι βρίσκεται στην
κατοικήσιμη ζώνη, γνωστή και ως «ζώνη Goldilocks», όπου θα μπορούσε να υπάρχει υγρό νερό στην επιφάνειά
του.
«Πιθανότατα έχει επίσης πολύ νερό», είπε ο Χερουβίμ. «Πλέον
ξέρουμε ότι έχει ατμόσφαιρα και αυτό δημιουργεί ένα είδος φαινομένου του
θερμοκηπίου, όπως στη γη. Οπότε αυτό δημιουργεί συνθήκες που θα μπορούσαν να
θεωρηθούν κατοικήσιμες και που πιθανότατα θα υποστήριζαν την ύπαρξη νερού σε
υγρή μορφή».
Αν και ο LHS
1140 b σίγουρα δεν
είναι αντίγραφο της Γης, μπορεί να θεωρηθεί ότι μοιάζει με τον πλανήτη μας από
δύο απόψεις, σύμφωνα με τον Χερουβίμ. «Πρώτον: τη συνολική του σύνθεση. Ο
πλανήτης είναι βραχώδης, πιθανώς με πυρήνα σιδήρου και τώρα ξέρουμε ότι έχει
ατμόσφαιρα. Και δεύτερον: η θερμοκρασία του πλανήτη είναι ακριβώς η κατάλληλη
για υγρό νερό, το οποίο είναι απαραίτητο για τη ζωή τουλάχιστον όσο το
καταλαβαίνουμε στον πλανήτη μας».
Στην αναζήτηση της μαγικής ατμόσφαιρας
Ο πρώτος εξωπλανήτης ανακαλύφθηκε πριν από περίπου 30
χρόνια. Από τότε, οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει πάνω από 6.000 εξωπλανήτες
και ο αριθμός τους αυξάνεται. Αν και έχουν ήδη βρεθεί μερικοί βραχώδεις
πλανήτες στην κατοικήσιμη ζώνη του άστρου τους, μόλις τώρα επιβεβαιώθηκε για
πρώτη φορά η ύπαρξη ατμόσφαιρας γύρω από έναν βραχώδη πλανήτη στην κατοικήσιμη
ζώνη.
Ο βασικότερος λόγος για τον οποίο οι επιστήμονες
δυσκολεύονται να βρουν εξωπλανήτες με ατμόσφαιρα είναι τα άστρα τους. Ο LHS 1140 b περιστρέφεται γύρω από τον πιο
συνηθισμένο τύπο άστρου, έναν κόκκινο νάνο, ο οποίος έχει περίπου το ένα τρίτο
του μεγέθους του ήλιου μας. Αυτός ο τύπος άστρου παραμένει ενεργός για πολύ
περισσότερο χρόνο από άστρα όπως ο ήλιος μας. Αυτή η δραστηριότητα σημαίνει ότι
απελευθερώνει εκρήξεις ακραίας ακτινοβολίας, όπως ηλιακές εκλάμψεις και
στεμματικές εκτινάξεις μάζας. Συνήθως, η ακραία ακτινοβολία γύρω από αυτά τα
άστρα αφαιρεί εντελώς τις ατμόσφαιρες από τους πλανήτες που βρίσκονται σε
τροχιά γύρω τους, έτσι οι αστρονόμοι αναρωτιούνται αν οι πλανήτες που
βρίσκονται σε τροχιά γύρω από αυτά τα άστρα μπορούν να έχουν ατμόσφαιρα.
«Αυτή η ανακάλυψη είναι σημαντική επειδή δείχνει ότι
τουλάχιστον αυτός ο βραχώδης πλανήτης έχει διατηρήσει ατμόσφαιρα για
δισεκατομμύρια χρόνια», είπε ο Χερουβίμ. Μάς δίνει τη σιγουριά «να πούμε ναι,
οι ατμόσφαιρες μπορούν να επιβιώσουν σε βραχώδεις εξωπλανήτες».
Είναι πιθανό άλλα αέρια πέρα από το ήλιο να βρίσκονται
στην ατμόσφαιρα του πλανήτη και είναι πιθανό μέρος της ατμόσφαιράς του να έχει
προηγουμένως απογυμνωθεί από την ακτινοβολία του άστρου του. Αλλά ο κόκκινος
νάνος γύρω από τον οποίο περιστρέφεται αυτός ο πλανήτης είναι περίπου 6
δισεκατομμυρίων ετών, μερικά δισεκατομμύρια χρόνια μεγαλύτερος από την ηλικία
στην οποία η ακραία δραστηριότητα ακτινοβολίας αυτών των άστρων αρχίζει να
ηρεμεί. Έτσι, ενώ ένα μέρος του ηλίου εξακολουθεί να διαφεύγει αργά από την
ατμόσφαιρα του πλανήτη με την πάροδο του χρόνου, η ομάδα αναμένει ότι ο
πλανήτης θα διατηρήσει την ατμόσφαιρά του, ανέφερε ο Ντίτμαν. Άλλωστε, ακόμη
και το ήλιο της Γης διαφεύγει αργά από τη δική μας ατμόσφαιρα.
Πώς κατέληξαν ότι έχει ατμόσφαιρα
Για να αποδειχθεί ότι αυτός ο πλανήτης έχει ατμόσφαιρα, η
ομάδα ξεκίνησε με μια πρόβλεψη που έκανε ο Χερουβίμ κατά τη διάρκεια των
μεταπτυχιακών σπουδών του. Όλα ξεκίνησαν με ένα θεωρητικό μοντέλο και την
υποψία ότι πρέπει να υπάρχουν βραχώδεις εξωπλανήτες με ατμόσφαιρες διαφορετικές
από τη Γη.
«Αυτό προέκυψε από μια πολύ συγκεκριμένη πρόβλεψη από ένα
μοντέλο πλανητικής εξέλιξης που ανέπτυξα ο ίδιος, από το μηδέν, από τις πρώτες
αρχές, για το διδακτορικό μου ως θεωρητικός, και έκανα μια πολύ συγκεκριμένη
πρόβλεψη για αυτόν τον πλανήτη», είπε ο Χερουβίμ. «Μετά έκανα κάτι τελείως
απροσδόκητο. Χρησιμοποίησα αυτήν την τεχνική που συνήθως προορίζεται για την
παρατήρηση γιγάντιων πλανητών σε έναν βραχώδη πλανήτη, κάτι που κανείς δεν έχει
κάνει πριν. Έτσι, έκανα τη μέτρηση και ήταν σύμφωνη με την πρόβλεψή μου».
Η ομάδα έθεσε σε δοκιμή το θεωρητικό μοντέλο που ανέπτυξε ο
Χερουβίμ χρησιμοποιώντας τον Φασματογράφο Θερμού Υπερύθρου Echelle (WINERED)
στο Αστεροσκοπείο Μαγγελάνου στη Χιλή. Με τις παρατηρήσεις τους, μπόρεσαν να
δουν τον LHS 1140 b και έναν άλλο πλανήτη να περνούν μπροστά από το άστρο τους
την ίδια νύχτα. Με αυτά τα φασματογραφικά δεδομένα, μπόρεσαν να εντοπίσουν τις
υπογραφές μορίων στις ατμόσφαιρες αυτών των πλανητών καθώς περνούσαν μπροστά
από το άστρο. Ενώ ο ένας πλανήτης δεν έδωσε αποτελέσματα, ο LHS 1140 b έδειξε
μια άμεση, αναμφισβήτητη υπογραφή ηλίου.
Υπάρχουν εξωγήινοι;
Όταν κοιτάμε έναν πλανήτη που είναι βραχώδης, έχει
ατμόσφαιρα και βρίσκεται στην κατοικήσιμη ζώνη, άρα θα μπορούσε να έχει υγρό
νερό, το πρώτο ερώτημα που θα μπορούσε
να σκεφτεί κανείς είναι αν εκεί υπάρχει ζωή
Ωστόσο, οι ερευνητές ξεκαθαρίζουν ότι δεν έχουν αρκετά
δεδομένα για να δώσουν μια σίγουρη απάντηση.
«Δεν ισχυρίζομαι ότι αυτός ο πλανήτης έχει ζωή», ξεκαθάρισε
ο Χερουβίμ. Με περαιτέρω έρευνα, οι επιστήμονες θα μπορούσαν να κατανοήσουν
καλύτερα τι άλλο μπορεί να υπάρχει στην ατμόσφαιρα αυτού του πλανήτη, και θα
μπορούσαν να επιβεβαιώσουν εάν υπάρχει νερό. Περαιτέρω παρατηρήσεις μπορεί να
μην είναι σε θέση να επιβεβαιώσουν την ύπαρξη ζωής, αλλά τουλάχιστον θα
μπορούσαν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε καλύτερα πλανήτες σαν κι αυτόν.
Ο πλανήτης αυτός είναι ο πρώτος με ατμόσφαιρα που
ανακαλύφθηκε και είναι ένα σημαντικό βήμα στην αναζήτησή μας, για να απαντήσουμε
στο ερώτημα: είμαστε μόνοι;