Γιατί οι Βρετανοί αλλάζουν πρωθυπουργούς χωρίς εκλογές;


Τρίτος πρωθυπουργός μέσα σε τρία χρόνια στη Βρετανία χωρίς εκλογές. Πώς συμβαίνει κάτι τέτοιο;

Ο Ρίσι Σούνακ είναι ο τρίτος ηγέτης του συντηρητικού κόμματος που αναλαμβάνει την πρωθυπουργία της Βρετανίας μέσα στα τελευταία τρία χρόνια. Ο Μπόρις Τζόνσον έμεινε στον θώκο για τρία χρόνια και 45 μέρες και η Λιζ Τρας για μόλις 50 μέρες. Η ευκολία που η χώρα αλλάζει πρωθυπουργούς χωρίς να οδηγηθεί σε εκλογές είναι κάτι που προκαλεί εντύπωση. Οι Εργατικοί έχουν ζητήσει προσφυγή στην κάλπη αλλά οι Συντηρητικοί απλά επέλεγαν τον νέο τους ηγέτη και παραμένουν στο τιμόνι της χώρας.

Εκπροσώπους όχι πρωθυπουργό

Στην πραγματικότητα, έκαναν κάτι τέτοιο γιατί πολύ απλά τους το επιτρέπει ο τρόπος λειτουργίας της βρετανικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Η Βρετανία είναι χωρισμένη σε 650 εκλογικές περιφέρειες, και κατά τη διάρκεια των εκλογών επιλέγουν τον αντιπρόσωπο που θέλουν να γίνει ο βουλευτής της περιοχής τους. Στις περισσότερες περιπτώσεις είναι μέλος ενός από τα μεγάλα πολιτικά κόμματα της χώρας, των Συντηρητικών, των Εργατικών, των Φιλελεύθερων Δημοκρατών και των Πρασίνων.

Το κόμμα που κερδίζει την πλειοψηφία των εδρών στη Βουλή των Κοινοτήτων αναλαμβάνει να σχηματίσει κυβέρνηση και ο ηγέτης του κόμματος αυτόματα γίνεται πρωθυπουργός. Αν και είναι πιθανή η δημιουργία συνασπισμών, το εκλογικό σύστημα της Βρετανίας ευνοεί τα δύο μεγαλύτερα κόμματα- τους Συντηρητικούς ή τους Εργατικούς. Στις περισσότερες περιπτώσεις ένα κόμμα αποκτά την απόλυτη πλειοψηφία εδρών, όπως οι Συντηρητικοί στην παρούσα Βουλή. Το κυβερνών κόμμα μπορεί να αλλάξει ηγέτη ανάλογα με τους δικούς του κανόνες, και γίνεται πρωθυπουργός χωρίς να χρειάζονται εκλογές.

Ουσιαστικά λοιπόν οι Βρετανοί στις εκλογές τους δεν ψηφίζουν πρωθυπουργό αλλά εκπροσώπους που έχουν δικαίωμα να επιλέξουν το πρόσωπο που θα ηγηθεί. Το κυβερνών κόμμα έχει το δικαίωμα να αλλάζει επικεφαλής αλλά να παραμένει στο τιμόνι της χώρας μέχρι την εξάντληση της θητείας.

Εκλογές το 2024;  

Οι τελευταίες γενικές εκλογές στη Βρετανία έγιναν το 2019 και συνταγματικά δεν χρειάζονται άλλες μέχρι το 2024. Ωστόσο με τον τρίτο πρωθυπουργό να εκλέγεται από ένα εξαιρετικά μικρό ποσοστό του πληθυσμού, πολλοί Βρετανοί αναρωτιούνται γιατί δεν τους δίνεται η ευκαιρία να επηρεάσουν την επιλογή του επόμενου ηγέτη. Οι φωνές που ζητούν γενικές εκλογές στο προσεχές μέλλον αναμένεται να ενισχυθούν.

Ο/η πρωθυπουργός μπορεί να κηρύξει πρόωρες εκλογές, μα με τους Συντηρητικούς να βρίσκονται πίσω από τους Εργατικούς στις τελευταίες δημοσκοπήσεις, ο Σούνακ είναι μάλλον απίθανο να το κάνει αυτό. Οι βουλευτές επίσης μπορούν να προκαλέσουν εκλογές καταψηφίζοντας την κυβέρνηση μετά από πρόταση δυσπιστίας εναντίον της στη Βουλή των Κοινοτήτων, μα για κάτι τέτοιο θα χρειαζόταν πολλοί Συντηρητικοί να ψηφίσουν κατά της κυβέρνησης του κόμματός τους. Κάτι τέτοιο δεν είναι πιθανό στην παρούσα φάση.

Πάντως ο Σούνακ εμφανίζεται ως η τελευταία λύση για τους Συντηρητικούς. Αν δεν καταφέρει να συμμαζέψει στην κατάσταση και να βάλει τέλος στην οικονομική κρίση τότε πιθανότατα η χώρα να οδηγηθεί σε εκλογές. Ο Μπόρις Τζόνσον πάντως παραμονεύει…