Ποιο είναι το λαμπερότερο αστέρι στον νυχτερινό ουρανό;

Βρίσκεται 8,6 έτη φωτός μακριά από τη Γη, πλησιάζει στο Ηλιακό Σύστημα και θα γίνεται όλο και πιο λαμπρό

Στον αστερισμό του «Μεγάλου Κυνός» βρίσκεται το άστρο που κατέχει τον τίτλο του πιο λαμπρού στον γήινο ουρανό. Είναι ο Σείριος ο οποίος βρίσκεται 8,6 έτη φωτός μακριά από τη Γη, έχει περίπου τη διπλάσια μάζα από τον Ήλιο και είναι 25 φορές πιο φωτεινός από το άστρο μας.

Ο «μικρός αδελφός»

Στην πραγματικότητα πρόκειται για διπλό άστρο. Ο Σείριος Α’ είναι αυτός που βλέπουμε και σε απόσταση που ποικίλει, λόγω της τροχιάς, από 8,2 μέχρι 31,5 αστρονομικές μονάδες, βρίσκεται ο Σείριος Β’ (κάτω αριστερά στη φωτό).

Το σύστημα έχει ηλικία ανάμεσα στα 200 και 300 εκατομμύρια έτη. Αρχικά αποτελείτο από δύο γαλάζιους αστέρες. Ο Σείριος Β, ο οποίος είχε μεγαλύτερη μάζα, κατανάλωσε τα καύσιμά του και έγινε ένα ερυθρός γίγαντας πριν χάσει τα εξωτερικά στρώματα του. Τελικά πριν από περίπου 120εκατ. χρόνια κατέληξε στον λευκό νάνο που παρατηρούμε (μόνο με ισχυρό τηλεσκόπιο) στην εποχή μας. Το θαμπό άστρο, που πλέον έχει το μέγεθος της Γης, ανακαλύφθηκε στα μέσα του 1800.

Ο Σείριος δεν φαίνεται να έχει κάποιον πλανήτη σε τροχιά γύρω του. Η επιστημονική κοινότητα θεωρεί ότι αυτό συμβαίνει γιατί για τα διαστημικά δεδομένα θεωρείται ένα νεαρό σε ηλικία άστρο.

Ορατός στην Ελλάδα

Είναι ορατός από σχεδόν όλο τον πλανήτη μας τους χειμερινούς μήνες (εκτός αν ο παρατηρητής βρίσκεται βορειότερα από τις 73 μοίρες). Μαζί με τον Πρόκυνα και τον Μπετελγκέζ σχηματίζουν ένα φωτεινό τρίγωνο που έχει την ανεπίσημη ονομασία «Χειμερινό τρίγωνο». Στην Ελλάδα βλέπουμε τον Σείριο του χειμερινούς μήνες. Τον εντοπίζουμε κάτω και λίγο αριστερά από τη ζώνη του Ωρίωνα (φωτό πάνω).  

Ο Σείριος στην αρχαιότητα 

Το όνομα του πιο λαμπερού άστρο στον ουρανό μας είναι αρχαίο ελληνικό και σημαίνει αυτός που λάμπει ή καίει. Η πρώτη αναφορά του άστρου με το όνομα «Σείριος» γίνεται στο Έργα και Ημέραι του Ησίοδου τον 7^ο αιώνα π.Χ.

Ως το λαμπρότερο αστέρι ο Σείριος εμφανίζεται σε μερικές από τις παλαιότερες (σωζόμενες) αστρονομικές αναλύσεις. Οι Αιγύπτιοι συνέδεσαν την πορεία του άστρου με την εποχή που πλημμύριζε ο Νείλος. Το λάτρευαν ονομάζοντας θεά Σοπντέτ (Σώθις στα ελληνικά). Η Σοπτνέτ εξασφάλιζε την γονιμότητα των εδαφών. Σύζυγος της ήταν ο Σαχ, ο αστερισμός του Ωρίωνα. Παιδί τους ο Σοπντού, ο θεός του ουρανού.

Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν ότι ο αστερισμός, όπου βρίσκεται ο Σείριος, αναπαριστά έναν από τους σκύλους που ακολουθούν τον κυνηγό Ωρίωνα. Έτσι προέκυψε και το όνομα αστερισμός του Μεγάλου Κυνός (σκύλου).

Για τους αρχαίους Έλληνες, η ηλιακή ανατολή του Σείριου σηματοδοτούσε τον καυτό καιρό του καλοκαιριού, τον οποίο ονόμαζαν κυνικά καύματα ή κυνικές ημέρες. Οι πρόγονοι μας πίστευαν ότι οι εκπομπές του Σείριου θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά τους σκύλους, κάνοντάς τους να συμπεριφέρονται ασυνήθιστα κατά τη διάρκεια των «ημέρων του σκύλου», των πιο ζεστών ημερών του καλοκαιριού. Αναφορά στον Σείριο κάνει και ο Όμηρος στην Ιλίαδα τονίζοντας ότι είναι κακός οιωνός και φέρνει ζέστη και πυρετό.

Οι κάτοικοι της Κέας πραγματοποιούσαν θυσίες στον Μέγα Κύνα και τον Σείριο ώστε να φέρει δροσερούς ανέμους και περίμεναν την ανατολή του Σείριου το καλοκαίρι για να κάνουν προβλέψεις για το μέλλον. Αν φαινόταν καθαρά ήταν καλός οιωνός ενώ αν φαινόταν ομιχλώδης και αχνός ήταν κακός οιωνός. Νομίσματα που βρέθηκαν στο νησί και χρονολογούνται από τον 3ο αιώνα παριστάνουν σκύλους ή αστέρια με ακτίνες, αναπαριστώντας τον Σείριο.

Οι Ρωμαίοι ονόμαζαν το άστρο «Canicula (μικρός σκύλος). Γιόρταζαν την ηλιακή δύση του Σείριου γύρω στις 25 Απριλίου, θυσιάζοντας έναν σκύλο, μαζί με θυμίαμα, κρασί και ένα πρόβατο, στη θεά Ροβιγώ , ώστε οι εκπομπές του αστεριού να μην προκαλέσουν καταστροφές τις καλλιέργειες σιταριού.

Αναφορές για τον Σείριο γίνεται και από τους αρχαίους πληθυσμούς της Πολυνησίας στον Ειρηνικό Ωκεανό. Για τους Μαορί η εμφάνιση του Σείριου στην ηλιακή αυγή σήμαινε την άφιξη του χειμώνα. Ονόμαζαν το αστέρι, Τακουρούα, όπως και την εποχή.

Στην κινεζική αστρονομία, ο Σείριος είναι γνωστός ως το αστέρι του «ουράνιου λύκου». Οι Ινδιάνοι Τσέροκι τον θεωρούσαν σκύλο-φύλακα στο Μονοπάτι των Ψυχών.  Στην περσική μυθολογία και στον Ζωροαστρισμό ,ο Σείριος εμφανίζεται ως η θεά Τίστρια, αυτή που δημιουργεί τη βροχή.

Ο Σείριος αναφέρεται στο Κοράνι ως «ας σίρα» που σημαίνει «το φωτεινό ή παντοδύναμο αστέρι. Στη θρησκεία του λαού Σερέρ της Σενεγάλης , της Γκάμπια και της Μαυριτανίας , ο Σείριος ονομάζεται Γιοονίρ και είναι ένα από τα πιο σημαντικά και ιερά αστέρια στην θρησκευτική κοσμολογία τους. Οι αρχιερείς παρακολουθούν στο άστρο για να προβλέψουν τις βροχοπτώσεις και να επιτρέψουν στους αγρότες να ξεκινήσουν τη φύτευση σπόρων.

Οι θεωρίες για το κόκκινο χρώμα

Αρκετές αρχαίες αναφορές περιγράφουν τον Σείριο ως ένα κοκκινωπό άστρο. Έτσι δημιουργήθηκε η θεωρεία ότι υπήρξε μια σημαντική διαφοροποίηση στο σύστημα του Σείριου κατά τις τελευταίες δύο χιλιετίες. Κάποιοι υποστήριξαν ότι ο λευκός νάνος Σείριος Β ήταν ένας κόκκινος γίγαντας μόλις πριν από 2000 χρόνια. Η επιστημονική κοινότητα έχει απορρίψει αυτές τις θεωρίες καθώς η χρονική περίοδος είναι πάρα πολύ μικρή για να παρατηρηθεί μια τέτοια αλλαγή. Αστρονόμοι θεωρούν ότι οι αναφορές για «κοκκινωπό» άστρο προέκυψαν από αναταραχές στην ατμόσφαιρα της Γης που έκαναν τον Σείριο να φαίνεται κόκκινος.

Μας πλησιάζει…  

Το λαμπερότερο άστρο στον ουρανός μας είναι ένα από τα κοντινότερα αστέρια στον πλανήτη μας. Ο Σείριος πλησιάζει σταδιακά το Ηλιακό Σύστημα, και έτσι η λαμπρότητά του θα αυξάνεται για τα επόμενα 60.000 χρόνια. Μετά η απόσταση θα αρχίσει να μεγαλώνει, αλλά ο Σείριος θα εξακολουθήσει να είναι το λαμπρότερο αστέρι στον γήινο ουρανό για τα επόμενα 210.000 χρόνια.