Πίθηκος ή άνθρωπος; Αυτός ίσως είναι ο πρόγονος όλης της ανθρωπότητας και η απάντηση βρίσκεται στα οστά του

Τα απολιθώματα ενός χαμένου είδους ίσως μας δίνουν την απάντηση για ποιος ήταν ο πρώτος πρόγονος κάθε ανθρώπου που πλέον περπατά στη Γη

Στα σχεδόν άγνωστα και χαμένα πρώτα κεφάλαια της ανθρώπινης ιστορίας υπήρξε κάποια στιγμή κατά την οποία ένας άγνωστος πρόγονός μας σηκώθηκε όρθιος και άρχισε να περπατά με τα δύο άκρα του αντί για τα τέσσερα.

Αν και οι πιθανότητες να βρεθεί πέραν πάσης αμφιβολίας το χρονικό σημείο και ο ακριβής πρόγονός μας που το κατάφερε αυτό είναι ελάχιστες, οι επιστήμονες δεν σταματούν να το προσπαθούν και τώρα φαίνεται ότι μια ανάλυση οστών φέρνει στο φως νέα στοιχεία που μπορεί να βοηθήσουν να επιβεβαιωθούν οι μέχρι τώρα εικασίες.

Σύμφωνα με μια νέα έρευνα, η οποία δημοσιεύτηκε στο Science Advances, οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι ένα πιθηκοειδές ζώο που ζούσε στην Αφρική πριν από 7 εκατομμύρια χρόνια είναι ο καλύτερος υποψήφιος μέχρι στιγμής για να αποτελέσει τον πρόγονο που έκανε αυτό το μεγάλο βήμα.

Εδώ και χρόνια, οι ερευνητές έχουν εστιάσει σε ένα χαμένο είδος ανθρωπίδων που ονομάζεται Σαχελάνθρωπος του Τσαντ (Sahelanthropus tchadensis). Μετά από μια νέα ανάλυση των οστών του εν λόγω ανθρωποειδές οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι, ενώ μοιάζει με πίθηκο, τα οστά του ήταν προσαρμοσμένα στο να περπατά όρθιο, αντί να κινείται στα τέσσερα. Θεωρείται το παλαιότερο γνωστό ανθρωποειδές, ή μέλος της ανθρώπινης γενεαλογίας από τότε που υπήρξε η εξελικτική διαίρεση από τους χιμπατζήδες.

«Με βάση τα χαρακτηριστικά που βρήκαμε, θα έμοιαζε με δίποδο πίθηκο, παρόμοιο με χιμπατζή ή μπονόμπο», είπε ο Δρ Σκοτ Γουίλιαμς, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και κύριος συγγραφέας της μελέτης. Ενώ οι χιμπατζήδες και οι μπονόμπο μπορούν να περπατούν όρθιοι για μικρές αποστάσεις, κυρίως περπατούν στα τέσσερα χρησιμοποιώντας τις αρθρώσεις των δακτύλων.

Η εργασία αυτή είναι η τελευταία σε μια συζήτηση που είναι σε εξέλιξη από το 2002, όταν ανακαλύφθηκαν μερικά απολιθώματα Σαχελάνθρωπου στην έρημο Τζουράμπ στο Τσαντ. Όταν είχε γίνει γνωστή η ανακάλυψη του νέου είδους, ο επικεφαλής ερευνητής της ομάδας, ο καθηγητής Μάικλ Μπρουνέ του Πανεπιστημίου Πουατιέ στη Γαλλία, πρότεινε ότι ο Σαχελάνθρωπος περπατούσε όρθιος λόγω του τρόπου με τον οποίο κρατούσε το κεφάλι του. Δήλωσε ότι το είδος αυτό ήταν «ο πρόγονος όλης της ανθρωπότητας».

Ωστόσο, τότε άλλοι επιστήμονες δεν ήταν τόσο σίγουροι ότι ο Σαχελάνθρωπος ανήκε στην ανθρώπινη γενεαλογία. Και χωρίς περισσότερα οστά, ιδιαίτερα από το κάτω μέρος του σώματος, ήταν δύσκολο να προσδιοριστεί με ακρίβεια πώς κινούνταν. Αργότερα ανακαλύφθηκαν τμήματα του μηριαίου οστού και των οστών του αντιβραχίου του Σαχελάνθρωπου, αλλά και αυτό δεν έδωσε σίγουρη απάντηση στη συζήτηση: οι ερευνητές εξακολουθούσαν να διαφωνούν ως προς το αν περπατούσε όρθιος ή όχι.

Το εξόγκωμα στο οστό του μηρού

Σε αυτή την τελευταία έρευνα όμως, ο Γουίλιαμς και οι συνεργάτες του αποφάσισαν να επανεξετάσουν το οστό του μηρού και του αντιβραχίου με νέες τεχνικές, συγκρίνοντας το μέγεθος, τις αναλογίες και τα τρισδιάστατα περιγράμματα τους με οστά γνωστών ανθρωποειδών και πιθήκων. Ένα χαρακτηριστικό τους τράβηξε ιδιαίτερα την προσοχή: ένα εξόγκωμα στο οστό του μηρού του Σαχελάνθρωπου.

«Είναι το σημείο πρόσφυσης του μεγαλύτερου και ισχυρότερου συνδέσμου στο σώμα μας», εξήγησε ο Γουίλιαμς. «Όταν καθόμαστε, ο σύνδεσμος αυτός είναι χαλαρός, ενώ όταν στεκόμαστε όρθιοι σφίγγεται. Αποτρέπει τον κορμό μας από το να πέφτει προς τα πίσω ή από τη μία πλευρά στην άλλη καθώς περπατάμε, οπότε είναι μια πολύ σημαντική προσαρμογή για το δίποδο βάδισμα. Από όσο γνωρίζω, αυτό έχει εντοπιστεί μόνο σε δίποδα ανθρωποειδή».

Η ανάλυση αποκάλυψε περαιτέρω χαρακτηριστικά της όρθιας βάδισης που έχουν εντοπίσει και άλλες ομάδες, όπως η φυσική συστροφή στο οστό του μηρού που βοηθά το πόδι να στρέφεται προς τα εμπρός και οι γλουτιαίοι μύες που διατηρούν τους γοφούς σταθερούς και βοηθούν στο στέκεται, το περπάτημα και το τρέξιμο.

Οι αμφιβολίες συνεχίζονται

Σύμφωνα με τον Γουίλιαμς, τα στοιχεία υποδηλώνουν ένα ζώο παρόμοιο με τον πίθηκο που ζούσε περίπου την εποχή της εξελικτικής διαίρεσης μεταξύ ανθρώπων και χιμπατζήδων και περπατούσε όρθιο στο έδαφος, αν και όχι συνεχώς. «Πιστεύουμε ότι τα πρώτα ανθρωποειδή προσαρμόζονταν στη δίποδη βάδιση», είπε, «αλλά εξακολουθούσαν να βασίζονται στα δέντρα για την αναζήτηση τροφής και ασφάλειας».

Ωστόσο, η υπόθεση απέχει πολύ από το να κλείσει καθώς δεν έχουν όλοι πειστεί για τα αποτελέσματα της έρευνας. Η Δρ Μαρίν Καζενάβε του Ινστιτούτου Εξελικτικής Ανθρωπολογίας Μαξ Πλανκ στη Γερμανία, δήλωσε ότι τα περισσότερα αποτελέσματα υποδεικνύουν ομοιότητες με τους μεγάλους πιθήκους της Αφρικής ή με εξαφανισμένους πιθήκους, και χαρακτήρισε τα στοιχεία για την όρθια βάδιση «αδύναμα».

Θεώρησε επίσης ότι ο μηριαίος όζος δεν είναι πειστικός, προσθέτοντας ότι δεν σχετίζεται άμεσα με την όρθια βάδιση και ήταν «πολύ αχνός» σε μια «πολύ κατεστραμμένη» περιοχή του μηριαίου οστού.

Η Δρ Ριάνα Ντράμοντ-Κλαρκ από το ίδιο ινστιτούτο βρήκε μερικά από τα στοιχεία πειστικά, αλλά εξακολουθούσε να έχει ερωτηματικά. «Χρειάζονται περισσότερες έρευνες για να διευκρινιστεί αν η βάδιση με τα δύο πόδια χρησιμοποιούνταν για να μετακινούνται πάνω στα δέντρα ή για να κινούνται στο έδαφος, το οποίο είναι ένα καθοριστικό χαρακτηριστικό της ανθρώπινης καταγωγής», είπε.

Ο Δρ Guillaume Daver και ο Δρ Franck Guy από το Πανεπιστήμιο του Poitiers, οι οποίοι υποστηρίζουν εδώ και καιρό ότι ο Sahelanthropus ήταν δίποδος, χαιρέτισαν τα νέα στοιχεία, αλλά δήλωσαν ότι η συζήτηση δεν θα κλείσει χωρίς περισσότερα απολιθώματα.

Το σίγουρο είναι ότι η συζήτηση δεν έχει κλείσει και χρειάζονται πολύ περισσότερα στοιχεία, για να δοθεί μια καταληκτική απάντηση. Οι δρ Γκιγιόμ Νταβέρ και Φρανκ Γκι από το Πανεπιστήμιο του Πουατιέ, οι οποίοι ήταν από τους πρώτους που υποστήριξαν ότι ο Σαχελάνθρωπος ήταν δίποδος, επισημαίνουν ότι χρειάζεται να βρεθούν περισσότερα απολιθώματα, ώστε να επιβεβαιωθεί τι τελικά ισχύει. Γι΄αυτό ετοιμάζονται να επιστρέψουν στην έρημο του Τσαντ με την ελπίδα να βρουν περισσότερα απολιθώματα.